{"id":3391,"date":"2026-02-10T20:32:55","date_gmt":"2026-02-10T19:32:55","guid":{"rendered":"https:\/\/elbohiorevista.com\/?p=3391"},"modified":"2026-02-10T20:47:07","modified_gmt":"2026-02-10T19:47:07","slug":"cuando-falta-el-combustible-el-caso-cubano-y-la-vulnerabilidad-energetica-regional","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/elbohiorevista.com\/index.php\/2026\/02\/10\/cuando-falta-el-combustible-el-caso-cubano-y-la-vulnerabilidad-energetica-regional\/","title":{"rendered":"Cuando falta el combustible: el caso cubano y la vulnerabilidad energ\u00e9tica regional"},"content":{"rendered":"<div class=\"pvc_clear\"><\/div><p id=\"pvc_stats_3391\" class=\"pvc_stats all  \" data-element-id=\"3391\" style=\"\"><i class=\"pvc-stats-icon large\" aria-hidden=\"true\"><svg xmlns=\"http:\/\/www.w3.org\/2000\/svg\" version=\"1.0\" viewBox=\"0 0 502 315\" preserveAspectRatio=\"xMidYMid meet\"><g transform=\"translate(0,332) scale(0.1,-0.1)\" fill=\"\" stroke=\"none\"><path d=\"M2394 3279 l-29 -30 -3 -207 c-2 -182 0 -211 15 -242 39 -76 157 -76 196 0 15 31 17 60 15 243 l-3 209 -33 29 c-26 23 -41 29 -80 29 -41 0 -53 -5 -78 -31z\"\/><path d=\"M3085 3251 c-45 -19 -58 -50 -96 -229 -47 -217 -49 -260 -13 -295 52 -53 146 -42 177 20 16 31 87 366 87 410 0 70 -86 122 -155 94z\"\/><path d=\"M1751 3234 c-13 -9 -29 -31 -37 -50 -12 -29 -10 -49 21 -204 19 -94 39 -189 45 -210 14 -50 54 -80 110 -80 34 0 48 6 76 34 21 21 34 44 34 59 0 14 -18 113 -40 219 -37 178 -43 195 -70 221 -36 32 -101 37 -139 11z\"\/><path d=\"M1163 3073 c-36 -7 -73 -59 -73 -102 0 -56 133 -378 171 -413 34 -32 83 -37 129 -13 70 36 67 87 -16 290 -86 209 -89 214 -129 231 -35 14 -42 15 -82 7z\"\/><path d=\"M3689 3066 c-15 -9 -33 -30 -42 -48 -48 -103 -147 -355 -147 -375 0 -98 131 -148 192 -74 13 15 57 108 97 206 80 196 84 226 37 273 -30 30 -99 39 -137 18z\"\/><path d=\"M583 2784 c-38 -19 -67 -74 -58 -113 9 -42 211 -354 242 -373 16 -10 45 -18 66 -18 51 0 107 52 107 100 0 39 -1 41 -124 234 -80 126 -108 162 -133 173 -41 17 -61 16 -100 -3z\"\/><path d=\"M4250 2784 c-14 -9 -74 -91 -133 -183 -95 -150 -107 -173 -107 -213 0 -55 33 -94 87 -104 67 -13 90 8 211 198 130 202 137 225 78 284 -27 27 -42 34 -72 34 -22 0 -50 -8 -64 -16z\"\/><path d=\"M2275 2693 c-553 -48 -1095 -270 -1585 -649 -135 -104 -459 -423 -483 -476 -23 -49 -22 -139 2 -186 73 -142 361 -457 571 -626 285 -228 642 -407 990 -497 242 -63 336 -73 660 -74 310 0 370 5 595 52 535 111 1045 392 1455 803 122 121 250 273 275 326 19 41 19 137 0 174 -41 79 -309 363 -465 492 -447 370 -946 591 -1479 653 -113 14 -422 18 -536 8z m395 -428 c171 -34 330 -124 456 -258 112 -119 167 -219 211 -378 27 -96 24 -300 -5 -401 -72 -255 -236 -447 -474 -557 -132 -62 -201 -76 -368 -76 -167 0 -236 14 -368 76 -213 98 -373 271 -451 485 -162 444 86 934 547 1084 153 49 292 57 452 25z m909 -232 c222 -123 408 -262 593 -441 76 -74 138 -139 138 -144 0 -16 -233 -242 -330 -319 -155 -123 -309 -223 -461 -299 l-81 -41 32 46 c18 26 49 83 70 128 143 306 141 649 -6 957 -25 52 -61 116 -79 142 l-34 47 45 -20 c26 -10 76 -36 113 -56z m-2057 25 c-40 -58 -105 -190 -130 -263 -110 -324 -59 -707 132 -981 25 -35 42 -64 37 -64 -19 0 -241 119 -326 174 -188 122 -406 314 -532 468 l-58 71 108 103 c185 178 428 349 672 473 66 33 121 60 123 61 2 0 -10 -19 -26 -42z\"\/><path d=\"M2375 1950 c-198 -44 -350 -190 -395 -379 -18 -76 -8 -221 19 -290 114 -284 457 -406 731 -260 98 52 188 154 231 260 27 69 37 214 19 290 -38 163 -166 304 -326 360 -67 23 -215 33 -279 19z\"\/><\/g><\/svg><\/i> <img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"16\" height=\"16\" alt=\"Loading\" src=\"https:\/\/elbohiorevista.com\/wp-content\/plugins\/page-views-count\/ajax-loader-2x.gif\" border=0 \/><\/p><div class=\"pvc_clear\"><\/div>\n<p>Por<a href=\"https:\/\/ehplus.do\/author\/idaliacabrera\/\">Idalia Cabrera Pimentel<\/a><\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"https:\/\/www.facebook.com\/sharer.php?u=https%3A%2F%2Fehplus.do%2Fcuando-falta-el-combustible-el-caso-cubano-y-la-vulnerabilidad-energetica-regional%2F\"><\/a><\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"https:\/\/www.facebook.com\/sharer.php?u=https%3A%2F%2Fehplus.do%2Fcuando-falta-el-combustible-el-caso-cubano-y-la-vulnerabilidad-energetica-regional%2F\"><\/a><a href=\"https:\/\/twitter.com\/intent\/tweet?text=Cuando+falta+el+combustible%3A+el+caso+cubano+y+la+vulnerabilidad+energ%C3%A9tica+regional&amp;url=https%3A%2F%2Fehplus.do%2Fcuando-falta-el-combustible-el-caso-cubano-y-la-vulnerabilidad-energetica-regional%2F&amp;via=ehplusdo\"><\/a><a href=\"https:\/\/pinterest.com\/pin\/create\/button\/?url=https:\/\/ehplus.do\/cuando-falta-el-combustible-el-caso-cubano-y-la-vulnerabilidad-energetica-regional\/&amp;media=https:\/\/ehplus.do\/wp-content\/uploads\/2026\/02\/WhatsApp-Image-2026-02-10-at-14.45.02-1.jpeg&amp;description=La%20crisis%20de%20combustibles%20en%20Cuba%20no%20es%20solo%20un%20problema%20local;%20es%20un%20recordatorio%20del%20riesgo%20que%20enfrentan%20las%20econom%C3%ADas%20importadoras.\"><\/a><a href=\"https:\/\/api.whatsapp.com\/send?text=Cuando+falta+el+combustible%3A+el+caso+cubano+y+la+vulnerabilidad+energ%C3%A9tica+regional%20%0A%0A%20https:\/\/ehplus.do\/cuando-falta-el-combustible-el-caso-cubano-y-la-vulnerabilidad-energetica-regional\/\"><\/a>Escuchar<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image is-resized\" id=\"attachment_91173\"><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/ehplus.do\/wp-content\/uploads\/2025\/12\/Idalia-Cabrera-directora-general-de-EH-1-300x197.jpeg\" alt=\"\" class=\"wp-image-91173\" style=\"width:119px;height:auto\"\/><figcaption class=\"wp-element-caption\">Idalia Cabrera, directora general de EH+.<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n<p>febrero 10, 2026.<\/p>\n\n\n\n<p>La escasez de combustibles ha vuelto a convertirse en un tema cr\u00edtico para varias econom\u00edas del Caribe y Am\u00e9rica Latina, donde la dependencia de importaciones de hidrocarburos es alta y las herramientas de presi\u00f3n geopol\u00edtica como los bloqueos al suministro energ\u00e9tico pueden tener efectos sist\u00e9micos. El caso m\u00e1s reciente y evidente es el de Cuba, que enfrenta una profunda crisis de abastecimiento de hidrocarburos.<\/p>\n\n\n\n<p>Cuba es un pa\u00eds con una econom\u00eda altamente dependiente de combustibles l\u00edquidos para electricidad, transporte y procesos productivos. Seg\u00fan distintas estimaciones, la isla necesita alrededor de&nbsp;<strong>110,000 a 112,000 barriles de petr\u00f3leo por d\u00eda<\/strong>&nbsp;para cubrir sus requerimientos b\u00e1sicos.<\/p>\n\n\n\n<p>La producci\u00f3n local cubana es insuficiente para satisfacer esta demanda. El pa\u00eds genera aproximadamente&nbsp;<strong>40,000 barriles diarios de crudo<\/strong>&nbsp;seg\u00fan reportes oficiales del Ministerio de Energ\u00eda y Minas (Minem) y la estatal CUPET, cubriendo solo alrededor de un tercio de su consumo nacional y con leves variaciones en 2024 y 2025 debido a limitaciones de recursos y tecnolog\u00eda.<\/p>\n\n\n\n<p>Cuba importa cerca del&nbsp;<strong>70% de su crudo<\/strong>. En 2025, sus importaciones cayeron un&nbsp;<strong>35% a 45,400 barriles diarios (bpd)<\/strong>&nbsp;entre enero y octubre, seg\u00fan datos de Reuters revisados en reportes mar\u00edtimos. En 2024 (enero-octubre) recib\u00edan 69,400 bpd, pero en 2025 esa cifra se desplom\u00f3 a 45,400 bpd, y para enero de 2026 solo llegaron alrededor de 3,000 bpd provenientes de M\u00e9xico.<\/p>\n\n\n\n<p>Esta ca\u00edda se debe principalmente a menores env\u00edos de Venezuela, donde la producci\u00f3n de PDVSA colaps\u00f3 por sanciones y los env\u00edos a Cuba cayeron m\u00e1s del 50% en 2025. M\u00e9xico tambi\u00e9n redujo dr\u00e1sticamente su apoyo: en enero de 2026 Pemex envi\u00f3 solo 84,900 barriles totales frente a un promedio de 37,000 bpd durante 2025, priorizando su mercado interno bajo presi\u00f3n pol\u00edtica. Las sanciones de Estados Unidos complican a\u00fan m\u00e1s los seguros mar\u00edtimos y el financiamiento, dejando las reservas cubanas en apenas 15-20 d\u00edas de consumo con apagones que se extienden desde fines de 2025.<\/p>\n\n\n\n<p>La escasez paraliza todos los sectores clave. En transporte, autobuses y taxis est\u00e1n varados con racionamiento generalizado. La generaci\u00f3n el\u00e9ctrica sufre apagones de m\u00e1s de 12 horas diarias, dejando las termoel\u00e9ctricas al l\u00edmite de su capacidad. El turismo se ve gravemente afectado: Air Canada ha suspendido vuelos por falta de combustible Jet A-1, obligando a hacer escalas fuera de Cuba. En industria y servicios, hospitales y f\u00e1bricas enfrentan cortes que reducen la producci\u00f3n industrial hasta un 30%.<\/p>\n\n\n\n<p>Esta situaci\u00f3n no es exclusiva de Cuba. Jamaica, que depende en m\u00e1s del 90% de importaciones, sufri\u00f3 apagones masivos en 2024 y ahora busca tanques flotantes de LNG como soluci\u00f3n. Puerto Rico, con 95% de dependencia externa, a\u00fan no resuelve sus vulnerabilidades desde el hurac\u00e1n Mar\u00eda. La Rep\u00fablica Dominicana, con 80% de importaciones, invierte RD$5,000 millones en proyectos solares ante los picos de demanda de 2025.<\/p>\n\n\n\n<p>Para enfrentar estos riesgos, los pa\u00edses caribe\u00f1os necesitan medidas concretas. Primero, crear reservas estrat\u00e9gicas de 60-90 d\u00edas mediante tanques flotantes de LNG, siguiendo el modelo jamaicano. Segundo, acelerar renovables h\u00edbridas con solar, e\u00f3lica y bater\u00edas para cubrir los picos de demanda, como hace AES en Rep\u00fablica Dominicana. Tercero, fortalecer la diplomacia energ\u00e9tica con acuerdos trilaterales entre Caricom, Brasil y Guyana para acceder a gas natural.<\/p>\n\n\n\n<p>La crisis de combustibles en Cuba no es solo un problema local; es un recordatorio del riesgo que enfrentan las econom\u00edas importadoras frente a perturbaciones del abastecimiento internacional. Los pa\u00edses que dependan exclusivamente de combustibles f\u00f3siles importados sin estrategias de diversificaci\u00f3n y resiliencia energ\u00e9tica estar\u00e1n cada vez m\u00e1s expuestos a choques externos. La lecci\u00f3n es clara: la seguridad energ\u00e9tica requiere no solo infraestructura y reservas, sino una matriz diversificada y mecanismos que permitan insular en lo posible de interrupciones en el suministro global.<\/p>\n\n\n\n<p><\/p>\n\n\n\n<p>Fuente: https:\/\/ehplus.do\/cuando-falta-el-combustible-el-caso-cubano-y-la-vulnerabilidad-energetica-regional\/<\/p>\n\n\n\n<p><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<div class=\"pvc_clear\"><\/div>\n<p id=\"pvc_stats_3391\" class=\"pvc_stats all  \" data-element-id=\"3391\" style=\"\"><i class=\"pvc-stats-icon large\" aria-hidden=\"true\"><svg xmlns=\"http:\/\/www.w3.org\/2000\/svg\" version=\"1.0\" viewBox=\"0 0 502 315\" preserveAspectRatio=\"xMidYMid meet\"><g transform=\"translate(0,332) scale(0.1,-0.1)\" fill=\"\" stroke=\"none\"><path d=\"M2394 3279 l-29 -30 -3 -207 c-2 -182 0 -211 15 -242 39 -76 157 -76 196 0 15 31 17 60 15 243 l-3 209 -33 29 c-26 23 -41 29 -80 29 -41 0 -53 -5 -78 -31z\"\/><path d=\"M3085 3251 c-45 -19 -58 -50 -96 -229 -47 -217 -49 -260 -13 -295 52 -53 146 -42 177 20 16 31 87 366 87 410 0 70 -86 122 -155 94z\"\/><path d=\"M1751 3234 c-13 -9 -29 -31 -37 -50 -12 -29 -10 -49 21 -204 19 -94 39 -189 45 -210 14 -50 54 -80 110 -80 34 0 48 6 76 34 21 21 34 44 34 59 0 14 -18 113 -40 219 -37 178 -43 195 -70 221 -36 32 -101 37 -139 11z\"\/><path d=\"M1163 3073 c-36 -7 -73 -59 -73 -102 0 -56 133 -378 171 -413 34 -32 83 -37 129 -13 70 36 67 87 -16 290 -86 209 -89 214 -129 231 -35 14 -42 15 -82 7z\"\/><path d=\"M3689 3066 c-15 -9 -33 -30 -42 -48 -48 -103 -147 -355 -147 -375 0 -98 131 -148 192 -74 13 15 57 108 97 206 80 196 84 226 37 273 -30 30 -99 39 -137 18z\"\/><path d=\"M583 2784 c-38 -19 -67 -74 -58 -113 9 -42 211 -354 242 -373 16 -10 45 -18 66 -18 51 0 107 52 107 100 0 39 -1 41 -124 234 -80 126 -108 162 -133 173 -41 17 -61 16 -100 -3z\"\/><path d=\"M4250 2784 c-14 -9 -74 -91 -133 -183 -95 -150 -107 -173 -107 -213 0 -55 33 -94 87 -104 67 -13 90 8 211 198 130 202 137 225 78 284 -27 27 -42 34 -72 34 -22 0 -50 -8 -64 -16z\"\/><path d=\"M2275 2693 c-553 -48 -1095 -270 -1585 -649 -135 -104 -459 -423 -483 -476 -23 -49 -22 -139 2 -186 73 -142 361 -457 571 -626 285 -228 642 -407 990 -497 242 -63 336 -73 660 -74 310 0 370 5 595 52 535 111 1045 392 1455 803 122 121 250 273 275 326 19 41 19 137 0 174 -41 79 -309 363 -465 492 -447 370 -946 591 -1479 653 -113 14 -422 18 -536 8z m395 -428 c171 -34 330 -124 456 -258 112 -119 167 -219 211 -378 27 -96 24 -300 -5 -401 -72 -255 -236 -447 -474 -557 -132 -62 -201 -76 -368 -76 -167 0 -236 14 -368 76 -213 98 -373 271 -451 485 -162 444 86 934 547 1084 153 49 292 57 452 25z m909 -232 c222 -123 408 -262 593 -441 76 -74 138 -139 138 -144 0 -16 -233 -242 -330 -319 -155 -123 -309 -223 -461 -299 l-81 -41 32 46 c18 26 49 83 70 128 143 306 141 649 -6 957 -25 52 -61 116 -79 142 l-34 47 45 -20 c26 -10 76 -36 113 -56z m-2057 25 c-40 -58 -105 -190 -130 -263 -110 -324 -59 -707 132 -981 25 -35 42 -64 37 -64 -19 0 -241 119 -326 174 -188 122 -406 314 -532 468 l-58 71 108 103 c185 178 428 349 672 473 66 33 121 60 123 61 2 0 -10 -19 -26 -42z\"\/><path d=\"M2375 1950 c-198 -44 -350 -190 -395 -379 -18 -76 -8 -221 19 -290 114 -284 457 -406 731 -260 98 52 188 154 231 260 27 69 37 214 19 290 -38 163 -166 304 -326 360 -67 23 -215 33 -279 19z\"\/><\/g><\/svg><\/i> <img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"16\" height=\"16\" alt=\"Loading\" src=\"https:\/\/elbohiorevista.com\/wp-content\/plugins\/page-views-count\/ajax-loader-2x.gif\" border=0 \/><\/p>\n<div class=\"pvc_clear\"><\/div>\n<p>PorIdalia Cabrera Pimentel Escuchar febrero 10, 2026. La escasez de combustibles ha vuelto a convertirse en un tema cr\u00edtico para varias econom\u00edas del Caribe y Am\u00e9rica Latina, donde la dependencia de importaciones de hidrocarburos es alta y las herramientas de presi\u00f3n geopol\u00edtica como los bloqueos al suministro energ\u00e9tico pueden tener efectos sist\u00e9micos. El caso m\u00e1s&#8230;<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":3392,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[13,66,16,12],"tags":[],"class_list":["post-3391","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-articulos","category-innovacion-y-desarrollo","category-medio-ambiente","category-noticias"],"yoast_head":"<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v24.4 - https:\/\/yoast.com\/wordpress\/plugins\/seo\/ -->\n<title>Cuando falta el combustible: el caso cubano y la vulnerabilidad energ\u00e9tica regional - Revista Electr\u00f3nica<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/elbohiorevista.com\/index.php\/2026\/02\/10\/cuando-falta-el-combustible-el-caso-cubano-y-la-vulnerabilidad-energetica-regional\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"es_ES\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"Cuando falta el combustible: el caso cubano y la vulnerabilidad energ\u00e9tica regional - Revista Electr\u00f3nica\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"PorIdalia Cabrera Pimentel Escuchar febrero 10, 2026. La escasez de combustibles ha vuelto a convertirse en un tema cr\u00edtico para varias econom\u00edas del Caribe y Am\u00e9rica Latina, donde la dependencia de importaciones de hidrocarburos es alta y las herramientas de presi\u00f3n geopol\u00edtica como los bloqueos al suministro energ\u00e9tico pueden tener efectos sist\u00e9micos. El caso m\u00e1s...\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/elbohiorevista.com\/index.php\/2026\/02\/10\/cuando-falta-el-combustible-el-caso-cubano-y-la-vulnerabilidad-energetica-regional\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"Revista Electr\u00f3nica\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2026-02-10T19:32:55+00:00\" \/>\n<meta property=\"article:modified_time\" content=\"2026-02-10T19:47:07+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/elbohiorevista.com\/wp-content\/uploads\/2026\/02\/WhatsApp-Image-2026-02-10-at-14.45.02-1.jpeg\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"672\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"900\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:type\" content=\"image\/jpeg\" \/>\n<meta name=\"author\" content=\"Gustavo\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Escrito por\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"Gustavo\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:label2\" content=\"Tiempo de lectura\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data2\" content=\"4 minutos\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"Article\",\"@id\":\"https:\/\/elbohiorevista.com\/index.php\/2026\/02\/10\/cuando-falta-el-combustible-el-caso-cubano-y-la-vulnerabilidad-energetica-regional\/#article\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/elbohiorevista.com\/index.php\/2026\/02\/10\/cuando-falta-el-combustible-el-caso-cubano-y-la-vulnerabilidad-energetica-regional\/\"},\"author\":{\"name\":\"Gustavo\",\"@id\":\"https:\/\/elbohiorevista.com\/#\/schema\/person\/0e8cf5fa11f825488d369dcce056a2a6\"},\"headline\":\"Cuando falta el combustible: el caso cubano y la vulnerabilidad energ\u00e9tica regional\",\"datePublished\":\"2026-02-10T19:32:55+00:00\",\"dateModified\":\"2026-02-10T19:47:07+00:00\",\"mainEntityOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/elbohiorevista.com\/index.php\/2026\/02\/10\/cuando-falta-el-combustible-el-caso-cubano-y-la-vulnerabilidad-energetica-regional\/\"},\"wordCount\":686,\"commentCount\":0,\"publisher\":{\"@id\":\"https:\/\/elbohiorevista.com\/#organization\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\/\/elbohiorevista.com\/index.php\/2026\/02\/10\/cuando-falta-el-combustible-el-caso-cubano-y-la-vulnerabilidad-energetica-regional\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\/\/elbohiorevista.com\/wp-content\/uploads\/2026\/02\/WhatsApp-Image-2026-02-10-at-14.45.02-1.jpeg\",\"articleSection\":[\"Art\u00edculos\",\"Innovacion y Desarrollo\",\"Medio Ambiente\",\"Noticias\"],\"inLanguage\":\"es\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"CommentAction\",\"name\":\"Comment\",\"target\":[\"https:\/\/elbohiorevista.com\/index.php\/2026\/02\/10\/cuando-falta-el-combustible-el-caso-cubano-y-la-vulnerabilidad-energetica-regional\/#respond\"]}]},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\/\/elbohiorevista.com\/index.php\/2026\/02\/10\/cuando-falta-el-combustible-el-caso-cubano-y-la-vulnerabilidad-energetica-regional\/\",\"url\":\"https:\/\/elbohiorevista.com\/index.php\/2026\/02\/10\/cuando-falta-el-combustible-el-caso-cubano-y-la-vulnerabilidad-energetica-regional\/\",\"name\":\"Cuando falta el combustible: el caso cubano y la vulnerabilidad energ\u00e9tica regional - Revista Electr\u00f3nica\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/elbohiorevista.com\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/elbohiorevista.com\/index.php\/2026\/02\/10\/cuando-falta-el-combustible-el-caso-cubano-y-la-vulnerabilidad-energetica-regional\/#primaryimage\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\/\/elbohiorevista.com\/index.php\/2026\/02\/10\/cuando-falta-el-combustible-el-caso-cubano-y-la-vulnerabilidad-energetica-regional\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\/\/elbohiorevista.com\/wp-content\/uploads\/2026\/02\/WhatsApp-Image-2026-02-10-at-14.45.02-1.jpeg\",\"datePublished\":\"2026-02-10T19:32:55+00:00\",\"dateModified\":\"2026-02-10T19:47:07+00:00\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/elbohiorevista.com\/index.php\/2026\/02\/10\/cuando-falta-el-combustible-el-caso-cubano-y-la-vulnerabilidad-energetica-regional\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"es\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\/\/elbohiorevista.com\/index.php\/2026\/02\/10\/cuando-falta-el-combustible-el-caso-cubano-y-la-vulnerabilidad-energetica-regional\/\"]}]},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"es\",\"@id\":\"https:\/\/elbohiorevista.com\/index.php\/2026\/02\/10\/cuando-falta-el-combustible-el-caso-cubano-y-la-vulnerabilidad-energetica-regional\/#primaryimage\",\"url\":\"https:\/\/elbohiorevista.com\/wp-content\/uploads\/2026\/02\/WhatsApp-Image-2026-02-10-at-14.45.02-1.jpeg\",\"contentUrl\":\"https:\/\/elbohiorevista.com\/wp-content\/uploads\/2026\/02\/WhatsApp-Image-2026-02-10-at-14.45.02-1.jpeg\",\"width\":672,\"height\":900},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/elbohiorevista.com\/index.php\/2026\/02\/10\/cuando-falta-el-combustible-el-caso-cubano-y-la-vulnerabilidad-energetica-regional\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Portada\",\"item\":\"https:\/\/elbohiorevista.com\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"Cuando falta el combustible: el caso cubano y la vulnerabilidad energ\u00e9tica regional\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/elbohiorevista.com\/#website\",\"url\":\"https:\/\/elbohiorevista.com\/\",\"name\":\"Revista Electr\u00f3nica\",\"description\":\"! Por un medio ambiente en equilibrio !\",\"publisher\":{\"@id\":\"https:\/\/elbohiorevista.com\/#organization\"},\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/elbohiorevista.com\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"es\"},{\"@type\":\"Organization\",\"@id\":\"https:\/\/elbohiorevista.com\/#organization\",\"name\":\"Revista Electr\u00f3nica\",\"url\":\"https:\/\/elbohiorevista.com\/\",\"logo\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"es\",\"@id\":\"https:\/\/elbohiorevista.com\/#\/schema\/logo\/image\/\",\"url\":\"https:\/\/elbohiorevista.com\/wp-content\/uploads\/2025\/01\/cropped-cropped-logo-revista.png\",\"contentUrl\":\"https:\/\/elbohiorevista.com\/wp-content\/uploads\/2025\/01\/cropped-cropped-logo-revista.png\",\"width\":250,\"height\":72,\"caption\":\"Revista Electr\u00f3nica\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\/\/elbohiorevista.com\/#\/schema\/logo\/image\/\"}},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\/\/elbohiorevista.com\/#\/schema\/person\/0e8cf5fa11f825488d369dcce056a2a6\",\"name\":\"Gustavo\",\"image\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"es\",\"@id\":\"https:\/\/elbohiorevista.com\/#\/schema\/person\/image\/\",\"url\":\"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/06c17b8f7748d78ad0fcb3705bd671b35984711fc2d8ad2a15995c5b3b88ed95?s=96&d=mm&r=g\",\"contentUrl\":\"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/06c17b8f7748d78ad0fcb3705bd671b35984711fc2d8ad2a15995c5b3b88ed95?s=96&d=mm&r=g\",\"caption\":\"Gustavo\"},\"sameAs\":[\"http:\/\/elbohiorevista.com\"],\"url\":\"https:\/\/elbohiorevista.com\/index.php\/author\/garen\/\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Cuando falta el combustible: el caso cubano y la vulnerabilidad energ\u00e9tica regional - Revista Electr\u00f3nica","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/elbohiorevista.com\/index.php\/2026\/02\/10\/cuando-falta-el-combustible-el-caso-cubano-y-la-vulnerabilidad-energetica-regional\/","og_locale":"es_ES","og_type":"article","og_title":"Cuando falta el combustible: el caso cubano y la vulnerabilidad energ\u00e9tica regional - Revista Electr\u00f3nica","og_description":"PorIdalia Cabrera Pimentel Escuchar febrero 10, 2026. La escasez de combustibles ha vuelto a convertirse en un tema cr\u00edtico para varias econom\u00edas del Caribe y Am\u00e9rica Latina, donde la dependencia de importaciones de hidrocarburos es alta y las herramientas de presi\u00f3n geopol\u00edtica como los bloqueos al suministro energ\u00e9tico pueden tener efectos sist\u00e9micos. El caso m\u00e1s...","og_url":"https:\/\/elbohiorevista.com\/index.php\/2026\/02\/10\/cuando-falta-el-combustible-el-caso-cubano-y-la-vulnerabilidad-energetica-regional\/","og_site_name":"Revista Electr\u00f3nica","article_published_time":"2026-02-10T19:32:55+00:00","article_modified_time":"2026-02-10T19:47:07+00:00","og_image":[{"width":672,"height":900,"url":"https:\/\/elbohiorevista.com\/wp-content\/uploads\/2026\/02\/WhatsApp-Image-2026-02-10-at-14.45.02-1.jpeg","type":"image\/jpeg"}],"author":"Gustavo","twitter_card":"summary_large_image","twitter_misc":{"Escrito por":"Gustavo","Tiempo de lectura":"4 minutos"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"Article","@id":"https:\/\/elbohiorevista.com\/index.php\/2026\/02\/10\/cuando-falta-el-combustible-el-caso-cubano-y-la-vulnerabilidad-energetica-regional\/#article","isPartOf":{"@id":"https:\/\/elbohiorevista.com\/index.php\/2026\/02\/10\/cuando-falta-el-combustible-el-caso-cubano-y-la-vulnerabilidad-energetica-regional\/"},"author":{"name":"Gustavo","@id":"https:\/\/elbohiorevista.com\/#\/schema\/person\/0e8cf5fa11f825488d369dcce056a2a6"},"headline":"Cuando falta el combustible: el caso cubano y la vulnerabilidad energ\u00e9tica regional","datePublished":"2026-02-10T19:32:55+00:00","dateModified":"2026-02-10T19:47:07+00:00","mainEntityOfPage":{"@id":"https:\/\/elbohiorevista.com\/index.php\/2026\/02\/10\/cuando-falta-el-combustible-el-caso-cubano-y-la-vulnerabilidad-energetica-regional\/"},"wordCount":686,"commentCount":0,"publisher":{"@id":"https:\/\/elbohiorevista.com\/#organization"},"image":{"@id":"https:\/\/elbohiorevista.com\/index.php\/2026\/02\/10\/cuando-falta-el-combustible-el-caso-cubano-y-la-vulnerabilidad-energetica-regional\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/elbohiorevista.com\/wp-content\/uploads\/2026\/02\/WhatsApp-Image-2026-02-10-at-14.45.02-1.jpeg","articleSection":["Art\u00edculos","Innovacion y Desarrollo","Medio Ambiente","Noticias"],"inLanguage":"es","potentialAction":[{"@type":"CommentAction","name":"Comment","target":["https:\/\/elbohiorevista.com\/index.php\/2026\/02\/10\/cuando-falta-el-combustible-el-caso-cubano-y-la-vulnerabilidad-energetica-regional\/#respond"]}]},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/elbohiorevista.com\/index.php\/2026\/02\/10\/cuando-falta-el-combustible-el-caso-cubano-y-la-vulnerabilidad-energetica-regional\/","url":"https:\/\/elbohiorevista.com\/index.php\/2026\/02\/10\/cuando-falta-el-combustible-el-caso-cubano-y-la-vulnerabilidad-energetica-regional\/","name":"Cuando falta el combustible: el caso cubano y la vulnerabilidad energ\u00e9tica regional - Revista Electr\u00f3nica","isPartOf":{"@id":"https:\/\/elbohiorevista.com\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/elbohiorevista.com\/index.php\/2026\/02\/10\/cuando-falta-el-combustible-el-caso-cubano-y-la-vulnerabilidad-energetica-regional\/#primaryimage"},"image":{"@id":"https:\/\/elbohiorevista.com\/index.php\/2026\/02\/10\/cuando-falta-el-combustible-el-caso-cubano-y-la-vulnerabilidad-energetica-regional\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/elbohiorevista.com\/wp-content\/uploads\/2026\/02\/WhatsApp-Image-2026-02-10-at-14.45.02-1.jpeg","datePublished":"2026-02-10T19:32:55+00:00","dateModified":"2026-02-10T19:47:07+00:00","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/elbohiorevista.com\/index.php\/2026\/02\/10\/cuando-falta-el-combustible-el-caso-cubano-y-la-vulnerabilidad-energetica-regional\/#breadcrumb"},"inLanguage":"es","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/elbohiorevista.com\/index.php\/2026\/02\/10\/cuando-falta-el-combustible-el-caso-cubano-y-la-vulnerabilidad-energetica-regional\/"]}]},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"es","@id":"https:\/\/elbohiorevista.com\/index.php\/2026\/02\/10\/cuando-falta-el-combustible-el-caso-cubano-y-la-vulnerabilidad-energetica-regional\/#primaryimage","url":"https:\/\/elbohiorevista.com\/wp-content\/uploads\/2026\/02\/WhatsApp-Image-2026-02-10-at-14.45.02-1.jpeg","contentUrl":"https:\/\/elbohiorevista.com\/wp-content\/uploads\/2026\/02\/WhatsApp-Image-2026-02-10-at-14.45.02-1.jpeg","width":672,"height":900},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/elbohiorevista.com\/index.php\/2026\/02\/10\/cuando-falta-el-combustible-el-caso-cubano-y-la-vulnerabilidad-energetica-regional\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Portada","item":"https:\/\/elbohiorevista.com\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Cuando falta el combustible: el caso cubano y la vulnerabilidad energ\u00e9tica regional"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/elbohiorevista.com\/#website","url":"https:\/\/elbohiorevista.com\/","name":"Revista Electr\u00f3nica","description":"! Por un medio ambiente en equilibrio !","publisher":{"@id":"https:\/\/elbohiorevista.com\/#organization"},"potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/elbohiorevista.com\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"es"},{"@type":"Organization","@id":"https:\/\/elbohiorevista.com\/#organization","name":"Revista Electr\u00f3nica","url":"https:\/\/elbohiorevista.com\/","logo":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"es","@id":"https:\/\/elbohiorevista.com\/#\/schema\/logo\/image\/","url":"https:\/\/elbohiorevista.com\/wp-content\/uploads\/2025\/01\/cropped-cropped-logo-revista.png","contentUrl":"https:\/\/elbohiorevista.com\/wp-content\/uploads\/2025\/01\/cropped-cropped-logo-revista.png","width":250,"height":72,"caption":"Revista Electr\u00f3nica"},"image":{"@id":"https:\/\/elbohiorevista.com\/#\/schema\/logo\/image\/"}},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/elbohiorevista.com\/#\/schema\/person\/0e8cf5fa11f825488d369dcce056a2a6","name":"Gustavo","image":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"es","@id":"https:\/\/elbohiorevista.com\/#\/schema\/person\/image\/","url":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/06c17b8f7748d78ad0fcb3705bd671b35984711fc2d8ad2a15995c5b3b88ed95?s=96&d=mm&r=g","contentUrl":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/06c17b8f7748d78ad0fcb3705bd671b35984711fc2d8ad2a15995c5b3b88ed95?s=96&d=mm&r=g","caption":"Gustavo"},"sameAs":["http:\/\/elbohiorevista.com"],"url":"https:\/\/elbohiorevista.com\/index.php\/author\/garen\/"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/elbohiorevista.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3391","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/elbohiorevista.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/elbohiorevista.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/elbohiorevista.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/elbohiorevista.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=3391"}],"version-history":[{"count":4,"href":"https:\/\/elbohiorevista.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3391\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":3397,"href":"https:\/\/elbohiorevista.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3391\/revisions\/3397"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/elbohiorevista.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/3392"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/elbohiorevista.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=3391"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/elbohiorevista.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=3391"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/elbohiorevista.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=3391"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}